İnsanlar yaygın olarak uykularını açması veya zinde kalabilmek için kahve ve hatta çay tüketiminde bulunur,peki bu içeceklerde ‘kafein’ olarak geçen ve uyku açıcı etkiyi sağlayan mekanizma aslında nedir?
Kafein nedir?
Kafein kimyasal uyarıcı işlevi gören, ksantin alkaloitleri ailesine dâhil olan organik bir bileşiktir.Kafein çay (Camellia sinensis L.) ve kahvede (Coffea arabica L.) 1820li yıllarda keşfedilmiştir,asıl amacı bitkilerdeki yumuşak dokuyu larvalar ve böceklerden korumaktır.
Kafein, bitkilerde pürin türevi bir alkaloid olarak sentezlenir. Özellikle çay yapraklarında ve kahve çekirdeklerinde doğal olarak bulunur.
Bitkilerdeki amacından farklı olarak insanlar içinse merkezi sinir sistemini uyarıcı etkisi sebebiyle yaygın olarak kullanılır.
Kafeinin etki mekanizması
Kafeinin etki mekanizması aslında oldukça basit,beyindeki adenozin reseptörlerine bağlanarak adenozin maddesinin etkisini engeller.Adenozin nöronların aktivitesini azaltan bir maddedir ki bu sayede uyku, yorgunluk ve gevşeme hissi oluşturur ancak kafeinin onun yerine reseptörlere bağlanması bunları gerçekleştirmesini engeller. Bunların sonucu dopamin, norepinefrin ve adrenalin gibi uyarıcı nörotransmitterlerin salınımı artar,kişi kendini daha enerjik hisseder.
Özellikle bu uyarıcı nörotransmitterlerin salınımını arttırmasından dolayı yüksek dozlarda bu uyarıcı etki ellerde titreme, gerginlik, çarpıntı ve uyku bozuklukları gibi olumsuz belirtilere yol açabilir,sınırlı tüketmekte fayda vardır.
Kafein nasıl bu kadar hızlı etki gösterir?
Kafeinin hızlı emiliminin sebebinin basitçe anlatımı ise kan-beyin bariyerini kolayça geçebilmesi ve 15-45 dakika içinde mide ve ince bağırsaklardan emilmesidir,hatta kafein tüketiminden sonra hemen 15-20 dakikalığına kestirirseniz uyandığınız zaman bu kısa şekerlemenin normalde size vermeyeceği bir enerjiyle uyanırsınız bu da ‘coffee nap’ dediğimiz ve kafeinin bu sindirim mekanizmasından yararlanan güzel bir deşarj hilesidir.
Emilimin büyük kısmı ince bağırsakta gerçekleşir ki geniş yüzey alanı sayesinde bu çok hızlı olur.Ancak tabii ki emilim hızı, mide doluluğu, besinlerin içeriği ve bireyin metabolizma hızı gibi faktörlerden etkilenebilir.
Bu nedenle aynı miktarda kafein, farklı kişilerde farklı hızlarda etki gösterebilir
Kahve tüketmediğimiz zaman neden yorgun hissederiz?
Günaşırı kahve tüketen bir insan kahve içmediği zaman kendisini yorgun hisseder.Neden? Kafeinin bağımlılık yapıcı bir tarafı vardır,buna tam olarak bir bağımlılık diyemeyiz aslında daha çok beyinde sebep olduğu bir tolerans mekanizmasıdır.Kafeinin adenozin reseptörünü bloke eden mekanizması sürekli kullanım durumunda (özellikle A1 ve A2A) beynin adenozin sinyalinin azaldığını düşünmesine sebep olur,bunu dengelemek için ise daha fazla adenozin salgılanır ve normalde alınan kafein dozu yetersiz gelmeye başlar yani tolerans gelişir. Adenozin etkisinin aşırı artması ise özellikle baş ağrısı ve halsizlik yan etkilerini yaratır yani bir noktada yoksunluğa sokar.
Yine harika bir yazı olmuş, her gün bu kadar çok tükettiğimiz kafein hakkında bilgilenmek çok güzeldi keyifle, hiç sıkılmadan okudum. Ellerine sağlık Samira! Yazılarının devamını mutlaka bekliyorumm. Coffee nap’i de mutlaka deneyeceğim bir ara.